skip to the content

Ογκολογία

Γλωσσάριο βασικών όρων

Α-H
Αδενοκαρκίνωμα Μία μορφή καρκινώματος που ξεκινάει στον αδενικό ιστό. Τα αδενοκαρκινώματα είναι συχνή μορφή καρκίνου του μαστού, μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα (NSCLC), κολοορθικού καρκίνου (CRC) και νεφροκυτταρικού καρκίνου.
Αγγειακός ενδοθηλιακός αυξητικός παράγοντας (VEGF) Ο αγγειακός ενδοθηλιακός αυξητικός παράγοντας (VEGF) δίνει έναρξη στην ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων που μεταφέρουν οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες σε έναν όγκο, επιτρέποντάς του να αυξάνεται σε μέγεθος και να κάνει μεταστάσεις.
Αγγειογένεση Σχηματισμός αιμοφόρων αγγείων. Η νέο-αγγειογένεση όγκου είναι η ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων από σωματικό ιστό παρακείμενο σε όγκο. Αυτά τα νέα αγγεία αίματος παρέχουν στον όγκο θρεπτικές ουσίες που τον συντηρούν ζωντανό.
Αδένωμα Ένα σύνολο καλοηθών κυττάρων με δομή που μοιάζει με αυτή αδένα, που ξεκινούν από έναν εκκριτικό αδένα. Τα αδενώματα μπορούν να ξεκινήσουν από πολλά όργανα, συμπεριλαμβανομένων του παχέος εντέρου, των επινεφριδίων ή της υπόφυσης κ.λπ.
Ανεπιθύμητες ενέργειες Ανεπιθύμητες αντιδράσεις στη θεραπεία. Ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι μικρής σημασίας και/ή παροδικές. Άλλες μπορεί να είναι αρκετά σοβαρές ώστε να απαιτούν αντιμετώπιση σε νοσοκομείο, προκαλώντας επιβράδυνση της θεραπείας, μείωση της δόσης ή αλλαγή σε διαφορετική θεραπεία.
Αντι-αγγειογενετική θεραπεία Θεραπεία που προλαμβάνει ή αναστρέφει την αγγειογένεση (σχηματισμό αιμοφόρων αγγείων).
Αντιγόνο Ουσία που αναγνωρίζεται από το σώμα ως ξένη και προκαλεί ειδική ανοσολογική απόκριση του ανοσολογικού συστήματος.
Αντίσωμα Μεγάλη πρωτεΐνη που χρησιμοποιείται από το ανοσολογικό σύστημα για τον εντοπισμό και την επίθεση εναντίον ξένων ουσιών, όπως βακτηρίων ή ιών. Τα αντισώματα αναγνωρίζουν κάποιους ειδικούς στόχους σε αυτές τις ουσίες, που ονομάζονται αντιγόνα.
Αποτελεσματικότητα Η αποτελεσματικότητα είναι μία λέξη που χρησιμοποιείται για να δείξει τη θεραπευτική δράση μίας δεδομένης φαρμακευτικής αγωγής.
Βιολογικός παράγοντας Κάθε ουσία που παράγεται από τον ανθρώπινο ή άλλο ζωντανό οργανισμό
Εισαγωγική (neo adjuvant) θεραπεία Προ-εγχειρητική θεραπεία που είναι απαραίτητη για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της κύριας θεραπείας. Στις αντικαρκινικές θεραπείες, η εισαγωγική θεραπεία συνήθως αναφέρεται στη χημειοθεραπεία, την ορμονοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία πριν τη χειρουργική αντιμετώπιση, που χορηγείται προκειμένου να αυξήσει τις πιθανότητες ριζικότερης εξαίρεσης των καρκινικών κυττάρων με το χειρουργείο.

Επιστροφή στην αρχή Link Arrow

Θ-Λ
Θεραπεία ακτινοβολίας (ακτινοθεραπεία) Η χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Χρησιμοποιείται θεραπευτικά ή καταπραϋντικά. Είναι σύνηθες να συνδυάζεται η ακτινοθεραπεία με χειρουργική αντιμετώπιση, χημειοθεραπεία και/ή ορμονοθεραπεία ή να χρησιμοποιούνται η μία σε συνέχεια της άλλης. Η ποσότητα της ακτινοβολίας που εφαρμόζεται μετράται σε grays (gy). Οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της ακτινοθεραπείας περιλαμβάνουν βλάβη στις επιθηλιακές επιφάνειες (δερματικό, στοματικό ή εντερικό βλεννογόνο) και ξηρότητα των σιαλογόνων αδένων ή των δακρυϊκών πόρων, ανάλογα με το σημείο στόχευσης της ακτινοβολίας.
Θεραπεία δεύτερης γραμμής Αντικαρκινική θεραπεία που χορηγείται αφού έχει ολοκληρωθεί ή έχει αποτύχει ένας πρώτος κύκλος θεραπείας και η νόσος εξελίσσεται.
Θεραπεία πρώτης γραμμής Θεραπεία που συνιστάται ως πρώτη θεραπεία για τη μεταστατική νόσο και συνήθως αποφασίζεται βάσει της αποτελεσματικότητάς της.
Κακοήθης Όρος που σημαίνει ότι τα κύτταρα έχουν χάσει τις φυσιολογικές τους ιδιότητες, πολλαπλασιάζονται χωρίς έλεγχο και δεν έχουν διαφοροποιηθεί. Ένας κακοήθης όγκος μπορεί να διεισδύσει σε παρακείμενα κύτταρα, αιμοφόρα αγγεία και λεμφαγγεία και να κάνει μετάσταση (να εξαπλωθεί) σε άλλα σημεία του σώματος.
Καλοήθης Τύπος όγκου που δεν είναι επιθετικός όπως οι κακοήθεις όγκοι. Συνήθως αυξάνονται με βραδύ ρυθμό, δεν εξαπλώνονται σε άλλα σημεία του σώματος και έχουν ένα εξωτερικό στρώμα φυσιολογικών κυττάρων. Η θεραπεία ή η αφαίρεση αυτών των τύπων όγκων οδηγεί συνήθως σε ίαση.
Καρκίνος / κακοήθεις όγκοι Κατηγορία νόσων ή διαταραχών που χαρακτηρίζονται από ανεξέλεγκτη κυτταρική διαίρεση και την ικανότητα εξάπλωσης των κυττάρων αυτών, είτε με άμεση ανάπτυξή τους σε παρακείμενους ιστούς μέσω διείσδυσης είτε με εμφύτευσή τους σε απομακρυσμένα σημεία μέσω μετάστασης. Ο καρκίνος μπορεί να προσβάλλει άτομα όλων των ηλικιών, αλλά ο κίνδυνος τείνει να αυξάνεται με την πρόοδο της ηλικίας. Είναι ένα από τα κύρια αίτια θανάτου σε ανεπτυγμένες χώρες.
Καρκίνος του μαστού Ο καρκίνος του μαστού είναι το δεύτερο κύριο αίτιο θανάτου στις γυναίκες παγκοσμίως, μετά τον καρκίνο του πνεύμονα. Ο καρκίνος του μαστού αναπτύσσεται στους γαλακτοπαραγωγούς αδένες του μαστού ή στις διόδους τους (πόρους) μέσω των οποίων φθάνει το γάλα στις θηλές. Το πρώιμο στάδιο καρκίνου του μαστού αναφέρεται στην περίοδο που ο καρκίνος περιορίζεται στον ιστό του μαστού. Στη συνέχεια, ενδέχεται να εξαπλωθεί σε υποκείμενους ιστούς του θωρακικού τοιχώματος (σημείο κατά το οποίο λέγεται ότι είναι τοπικά προχωρημένος) και ακολούθως σε άλλα σημεία του σώματος (μεταστατικός καρκίνος του μαστού).
Καρκίνος του πνεύμονα Η κακοήθης εξαλλαγή και εξάπλωση του πνευμονικού ιστού. Έχει το υψηλότερο ποσοστό θνητότητας από όλους τους καρκίνους παγκοσμίως. Ένας ισχυρός αιτιολογικός παράγοντας είναι το κάπνισμα, αν και καρκίνο του πνεύμονα αναπτύσσουν ετησίως και πολλά άτομα που δεν καπνίζουν.
Κολοορθικός καρκίνος (Καρκίνος παχέος εντέρου -CRC) Καρκίνος του εσωτερικού τοιχώματος του παχέος εντέρου ή του ορθού. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν αιμορραγία, αίμα στα κόπρανα, εντερική απόφραξη (απόφραξη των εντέρων, που προκαλεί δυσκοιλιότητα, διόγκωση και άλγος) και απώλεια βάρους. Παγκοσμίως, ο κολοορθικός καρκίνος είναι ένα από τα κύρια αίτια θανάτου από καρκίνο.
Λόγος κινδύνου (HR) Η σχετική πιθανότητα παρουσίας ενός συγκεκριμένου κινδύνου. Για παράδειγμα, HR της τάξης του 0,5 δείχνει ότι μία ομάδα ατόμων διατρέχει το ήμισυ του κινδύνου για κάτι (π.χ. νόσο ή θάνατο) σε σύγκριση με μία άλλη ομάδα ατόμων.
Καρκίνος του πνεύμονα Η κακοήθης εξαλλαγή και εξάπλωση του πνευμονικού ιστού. Έχει το υψηλότερο ποσοστό θνητότητας από όλους τους καρκίνους παγκοσμίως. Οφείλεται κυρίως στο κάπνισμα, αν και καρκίνο του πνεύμονα αναπτύσσουν ετησίως και πολλά άτομα που δεν καπνίζουν.

Επιστροφή στην αρχή Link Arrow

Μ-Ο
Μαστεκτομή Ο ιατρικός όρος για τη μερική ή ολική αφαίρεση του μαστού. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού ή ορισμένες φορές για την πρόληψη ανάπτυξης της νόσου σε γυναίκες υψηλού κινδύνου.
Μεγαλοκυτταρικό καρκίνωμα Μια μορφή του μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα (NSCLC) που αυξάνεται ταχέως και αναπτύσσεται κοντά στην επιφάνεια του πνεύμονα.
Μετάσταση Η εξάπλωση του καρκίνου από ένα σημείο του σώματος σε άλλο(α) σημείο(α) του σώματος, που συνήθως δεν βρίσκονται σε στενή εγγύτητα (για να το διαφοροποιήσουμε από την τοπική νόσο).
Μη μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (NSCLC) Ο μη μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (NSCLC) είναι ένας όρος που ουσιαστικά περιλαμβάνει έναν αριθμό διαφορετικών τύπων καρκίνου του πνεύμονα, όπως το καρκίνωμα εκ πλακωδών κυττάρων, το αδενοκαρκίνωμα και το μεγαλοκυτταρικό καρκίνωμα. Είναι η πιο συχνή μορφή καρκίνου του πνεύμονα.
Μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (SCLC) Ο μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (SCLC) είναι ο λιγότερο συνήθης τύπος καρκίνου του πνεύμονα, μετά το μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (NSCLC). Τείνει να εμφανίζεται πρώτα στους μεγαλύτερους αεραγωγούς και αναπτύσσεται ταχέως, αποκτώντας αρκετά μεγάλο μέγεθος.
Νεο-συμπληρωματική (neo adjuvant) θεραπεία Προ-εγχειρητική θεραπεία που είναι απαραίτητη για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της κύριας θεραπείας. Στις αντικαρκινικές θεραπείες, η νεο-συμπληρωματική θεραπεία συνήθως αναφέρεται στη χημειοθεραπεία, την ορμονοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία πριν τη χειρουργική αντιμετώπιση, που χορηγείται προκειμένου να αυξήσει τις πιθανότητες εξάλειψης όλων των καρκινικών κυττάρων.
Νεφροκυτταρικός καρκίνος Ο πιο συχνός τύπος καρκίνου του νεφρού. Ξεκινάει από την εσωτερική επιφάνεια των νεφρικών σωληναρίων στο νεφρό.
Ογκολογία Η ιατρική ειδικότητα που ασχολείται με τους κακοήθεις όγκους.
Ογκολόγος Ειδικός ιατρός στη μελέτη του καρκίνου.
Όγκος Κύτταρα που σχηματίζουν ένα εξόγκωμα ή μια μάζα. Οι όγκοι μπορεί να είναι κακοήθεις (να αποτελούνται από καρκινικά κύτταρα) ή καλοήθεις (μη καρκινώδεις).

Επιστροφή στην αρχή Link Arrow

Π-Ω
Σταδιοποίηση του καρκίνου Η σταδιοποίηση του καρκίνου είναι ένα σύστημα που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της έκτασης στην οποία ο καρκίνος έχει αναπτυχθεί σε έναν ασθενή, καθώς και για την εκτίμηση της πρόγνωσης για κάθε ασθενή (πιθανότητες επιβίωσης), βάσει της εξέλιξης της νόσου του.
Στοχευμένη θεραπεία Είδος θεραπείας που χρησιμοποιεί φάρμακα ή μόρια (όπως αντισώματα) για να αναγνωρίσει και να επιτεθεί σε ειδικά καρκινικά κύτταρα χωρίς να βλάπτει τα υγιή κύτταρα.
Συμπληρωματική θεραπεία (adjuvant) Θεραπεία που χορηγείται συμπληρωματικά στην κύρια θεραπεία, προκειμένου να αυξήσει την αποτελεσματικότητά της. Στη θεραπεία κατά του καρκίνου, η συμπληρωματική θεραπεία συνήθως αναφέρεται στη χημειοθεραπεία, την ορμονοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία μετά τη χειρουργική αντιμετώπιση προκειμένου να αυξήσει τις πιθανότητες εξάλειψης όλων των καρκινικών κυττάρων.
Συνολική επιβίωση (OS) Το ποσοστό ατόμων σε μία μελέτη που έχουν επιβιώσει για μία ορισμένη χρονική περίοδο. Συνήθως αναφέρεται ως χρόνος από τη διάγνωση ή τη θεραπεία έως το θάνατο ή έως ότου χαθεί η δυνατότητα παρακολούθησής τους.
Υποδοχέας 2 ανθρώπινου επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (HER2) Ο υποδοχέας 2 του ανθρώπινου επιδερμικού αυξητικού παράγοντα ανήκει στην οικογένεια των υποδοχέων του ανθρώπινου επιδερμικού αυξητικού παράγοντα και είναι γνωστός για το ρόλο που διαδραματίζει στην παθογένεση του καρκίνου του μαστού. Αποτελεί συνήθη στόχο της θεραπείας για καρκίνο του μαστού. Συμμετέχει στις οδούς μεταγωγής σήματος που οδηγούν στην κυτταρική ανάπτυξη και διαφοροποίηση. Τα καρκινικά κύτταρα του μαστού είναι HER2-θετικά (+) εφόσον έχουν στην επιφάνειά τους υψηλά επίπεδα μίας πρωτεΐνης που ονομάζεται HER2. Η πρωτεΐνη HER2 συμβάλλει στη διατήρηση της ζωής και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων και τα καθιστά επιθετικά.
Ύφεση Μείωση ή εξαφάνιση των σημείων και συμπτωμάτων του καρκίνου.
Χημειοθεραπεία Θεραπεία με χημικές ουσίες που έχουν τοξική δράση κυρίως σε κύτταρα που πολλαπλασιάζονται ταχέως, όωπς είναι τα κακοήθη κύτταρα. Οι περισσότερες χημειοθεραπείες χορηγούνται ενδοφλέβια. Το μήκος της θεραπευτικής περιόδου μπορεί να κυμαίνεται, αλλά συχνά διαρκεί λίγους μήνες, με διαλείμματα που προγραμματίζονται προκειμένου να δώσουν χρόνο στον οργανισμό να αντιρροπήσει τις ανεπιθύμητες ενέργειες. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι χημειοθεραπευτικών φαρμάκων (πάνω από 50 διαφορετικοί τύποι) και καθένας εξ αυτών έχει διαφορετική επίδραση στα καρκινικά κύτταρα. Συχνά χορηγούνται σε συνδυασμό μεταξύ τους προκειμένου να είναι η θεραπεία πιο αποτελεσματική. Ορισμένες φορές απαιτούνται επιπρόσθετα φάρμακα για τον έλεγχο των ανεπιθύμητων ενεργειών. Η χημειοθεραπεία συνήθως έχει ανεπιθύμητες ενέργειες όπως απώλεια του τριχωτού της κεφαλής, ναυτία, διάρροια και καταστολή της παραγωγής των στοιχείων του αίματος.